У адпаведнасці з арт. 125 Банкаўскага кодэкса Рэспублікі Беларусь банкі самастойна вызначаюць умовы і парадак прыцягнення грашовых сродкаў фізічных і (або) юрыдычных асоб ва ўклады (дэпазіты) і размяшчэнне гэтых грашовых сродкаў.

Фарміраванне працэнтных ставак па крэдытах на ўмовах, вызначаных ААТ «ААБ Беларусбанк», ажыццяўляецца з улікам кошту прыцягваемых рэсурсаў, у тым ліку тэрміновых дэпазітаў фізічных асоб.

Парадак змянення працэнтных ставак па крэдытах банка прадугледжаны ў заключаемых крэдытных дагаворах.

Згодна з арт.145 Банкаўскага кодэкса Рэспублікі Беларусь крэдытадавец не мае права ў аднабаковым парадку павялічыць памер працэнтаў за карыстанне крэдытам. Змяненне ўмоў крэдытнага дагавора ажыццяўляецца на падставе дадатковага пагаднення да крэдытнага дагавора.

У выпадку змяншэння памеру працэнтнай стаўкі дадатковае пагадненне да крэдытнага дагавора заключаецца шляхам накіравання банкам прапановы (публічнай аферты) крэдытаатрымальніку аб змяненні памеру працэнтнай стаўкі за карыстанне крэдытам. Адпаведная інфармацыя (паведамленне) размяшчаецца на карпаратыўным вэб-сайце банка ў тэрмін не пазней дня ўступлення ў сілу рашэння Праўлення банка аб памяншэнні памеру працэнтнай стаўкі. Заключэннем дадатковага пагаднення (акцэптам прапановы банка) з’яўляецца ўнясенне крэдытаатрымальнікам чарговага плацяжу па выплаце працэнтаў за карыстанне крэдытам у змененым памеры. Пры гэтым стаўка лічыцца змененай з даты, пазначанай у інфармацыі (

Крэдытаатрымальнікам, якія заключылі крэдытныя дагаворы да 21.03.2017 (у якіх устаноўлена фіксаваная працэнтная стаўка па крэдыце) прадастаўлена магчымасць змяніць фіксаваную працэнтную стаўку па крэдыце на пераменную. Для чаго крэдытаатрымальніку неабходна звярнуцца з заявай у службу іпатэчнага і льготнага крэдытавання банка па месцы заключэння крэдытнага дагавора і заключыць адпаведнае дадатковае пагадненне да крэдытнага дагавора. Пры гэтым, пасля заключэння дадатковага пагаднення аб пераходзе з фіксаванай стаўкі на пераменную, далейшае змяненне парадку вызначэння працэнтаў (г.зн. зваротны пераход на фіксаваную стаўку) не ажыццяўляецца.

Выкананне абавязацельстваў па крэдытным дагаворы можа забяспечвацца паручыцельствам фізічных асоб, няўстойкай, залогам маёмасці крэдытаатрымальніка або трэцяй асобы (пабудаванага жылога памяшкання або іншай нерухомасці (кватэр, гаражоў і інш.), страхаваннем рызыкі невяртання крэдыту, паручыцельствам або гарантыяй юрыдычных асоб, гарантыйным дэпазітам грошай і іншымі спосабамі забеспячэння, прадугледжанымі заканадаўствам Рэспублікі Беларусь або дагаворам.

Банкі маюць права самастойна выбіраць любыя спосабы забеспячэння выканання абавязацельстваў па крэдытных дагаворах, якія не супярэчаць заканадаўству і гарантуюць яму своечасовае вяртанне крэдыту.

Колькасць паручыцеляў па крэдытным дагаворы для забеспячэння выканання абавязацельстваў па ім вызначаецца непасрэдна банкам і залежыць ад сумы атрымоўваемага крэдыту, плацежаздольнасці паручыцеляў.

Максімальны (гранічны) памер крэдыту, які можа прадастаўляцца грамадзянам, устанаўліваецца ўпаўнаважаным органам банка ў залежнасці ад віду (умоў) крэдыту.

Пры вызначэнні максімальнай сумы крэдыту крэдытаатрымальніку банк у адпаведнасці з Інструкцыяй «Аб парадку прадастаўлення грашовых сродкаў у форме крэдыту і іх вяртання (пагашэння)», зацверджанай Нацыянальным банкам ад 26.12.2023 №488 (далей – Інструкцыя № 488) абавязкова ацэньвае крэдытаздольнасць заяўніка (крэдытаатрымальніка) у парадку, вызначаным упаўнаважаным органам Банка (г.зн. праводзіцца ацэнка здольнасці крэдытаатрымальніка ў поўным аб’ёме і ў тэрмін выканаць свае абавязацельствы па крэдытным дагаворы належным чынам).

Таксама, згодна з патрабаваннямі Інструкцыі №488 пры ацэнцы крэдытаздольнасці заяўніка (крэдытаатрымальніка) пры прадастаўленні крэдыту на фінансаванне нерухомасці банк выкарыстоўвае паказчык забяспечанасці крэдыту, які разлічваецца як працэнтныя суадносіны сумы крэдыту да кошту аб’екта нерухомасці, які прымаецца ў залог у якасці забеспячэння, і (або) суме іншага забеспячэння ў адпаведнасці з дагаворам (названы паказчык не павінен перавышаць 90 працэнтаў (за выключэннем крэдытаў, прадастаўленне або вяртанне (пагашэнне) запазычанасці па якіх, у тым ліку выплата часткі працэнтаў за карыстанне імі, ажыццяўляецца з выкарыстаннем дзяржаўнай падтрымкі ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі)).

Паручыцельства – адзін з самых распаўсюджаных спосабаў забеспячэння выканання абавязацельстваў па крэдытах фізічных асоб.

Адносіны паміж паручыцелем і банкам афармляюцца дагаворам паручыцельства.

Прымаючы рашэнне стаць паручыцелем, грамадзяне, яшчэ да заключэння дагавораў паручыцельстваў, павінны ў поўнай меры ўсведамляць узнікаючыя рызыкі і дакладна вызначыцца, ці гатовы яны, у выпадку неабходнасці, пагашаць плацяжы па крэдыце і працэнтах за карыстанне ім замест таго чалавека, за якога яны паручаліся.

У практычнай рабоце маюць месца выпадкі, калі паручыцелі ў момант заключэння дагавору паручыцельства не валодаюць звесткамі аб наяўнасці ў крэдытаатрымальніка запазычанасці па раней атрыманых крэдытах у іншых банках (у тым ліку пратэрмінаванай), або інфармаваны толькі аб крэдытных дагаворах, заключаных крэдытаатрымальнікам у банку, дзе плануецца афармленне дагавору паручыцельства.

Разам з тым, для ацэнкі ступені прымаемых рызык патэнцыяльныя паручыцелі да заключэння дагавору паручыцельства маюць права самастойна атрымаць з Крэдытнага рэгістра Нацыянальнага банка інфармацыю аб крэдытнай гісторыі крэдытаатрымальніка, за якога паручаюцца, пры ўмове наяўнасці яго пісьмовай згоды.

У адпаведнасці з арт. 343 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь пры невыкананнi або неналежным выкананнi крэдытаатрымальнікам забяспечанага паручыцельствам абавязацельства, паручыцель і крэдытаатрымальнік нясуць салідарную адказнасць перад крэдыторам.

Такім чынам, паручыцель нароўні з крэдытаатрымальнікам абавязаны забяспечыць пагашэнне крэдыту і працэнтаў за карыстанне ім, а таксама кампенсаваць судовыя выдаткі па спагнанні доўгу і іншыя страты крэдытора, у выпадку невыканання або неналежнага выканання крэдытаатрымальнікам абавязацельстваў па крэдытным дагаворы.

У выпадку невыканання даўжнiком абавязацельстваў па крэдытным дагаворы банк звяртаецца ў натарыяльную кантору для спагнання запазычанасці з крэдытаатрымальніка і паручыцеляў у прымусовым парадку. Пасля ўчынення выканаўчага надпісу ў рамках выканаўчага вядзення, спагнанне абарачаецца на грашовыя сродкi i iншую маёмасць не толькі крэдытаатрымальніка, але і паручыцеля. Акрамя таго, за невыкананне без уважлівых прычын маёмасных абавязацельстваў перад банкам можа быць часова абмежавана права грамадзяніна на выезд з Рэспублікі Беларусь.

У сваю чаргу, паручыцелі, якія выканалі абавязацельствы па крэдытным дагаворы, у адпаведнасці з арт. 345 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь маюць права ў судовым парадку патрабаваць ад крэдытаатрымальніка пакрыцця страт, панесеных пры пагашэнні крэдыту і працэнтаў за карыстанне ім.

Пералік падстаў спынення паручыцельства рэгламентаваны арт. 347 Грамадзянскага кодэкса Рэспублікі Беларусь:

Паручыцельства можа быць спынена ў выпадках:

– дастатковай крэдытаздольнасці крэдытаатрымальніка для выканання ім абавязацельстваў па крэдытным дагаворы і дастатковасці іншага забеспячэння;

– замены аднаго паручыцеля на іншага;

– дастатковага забеспячэння выканання абавязацельстваў па крэдытным дагаворы;

– прадастаўлення крэдытаатрымальнікам іншага забеспячэння выканання абавязацельстваў па крэдытным дагаворы.

Крэдытны рэгістр – аўтаматызаваная інфармацыйная сістэма Нацыянальнага банка, якая забяспечвае фарміраванне крэдытных гісторый, іх захоўванне і прадастаўленне крэдытных справаздач.

Установы банка прадастаўляюць і атрымліваюць звесткі з Крэдытнага рэгістра Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь аб крэдытных гісторыях крэдытаатрымальнікаў і іх паручыцеляў на падставе пісьмовых згод на прадастаўленне крэдытных справаздач, аформленых згодна з дадаткам 7 да Пастановы Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь ад 22.06.2018 №291 «Аб фарміраванні крэдытных гісторый і прадастаўленні крэдытных справаздач».

У далейшым, пры суправаджэнні выдадзеных крэдытаў, установы банка накіроўваюць у Крэдытны рэгістр Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь звесткі аб выкананні крэдытаатрымальнікамі (паручыцелямі) заключаных крэдытных дагавораў.

Крэдытныя адносіны паміж банкам і крэдытаатрымальнікамі рэгулююцца Банкаўскім кодэксам Рэспублікі Беларусь. Так, згодна з ч. 1 артыкула 141 Банкаўскага кодэкса Рэспублікі Беларусь банк мае права адмовіцца ад заключэння крэдытнага дагавора:

- пры наяўнасці звестак аб тым, што прадстаўленая крэдытаатрымальніку сума крэдыту не будзе вернута (пагашана) у тэрмін;

- пры непрадастаўленні крэдытаатрымальнікам забеспячэння выканання абавязацельстваў па крэдытным дагаворы;

- пры наяўнасці іншых падстаў, здольных паўплываць на выкананне крэдытаатрымальнікам абавязацельстваў па крэдытным дагаворы або прадугледжаных заканадаўствам Рэспублікі Беларусь.

Тэрмін пачатку вяртання (пагашэння) ільготных крэдытаў і выплаты працэнтаў за карыстанне імі пры будаўніцтве жылых памяшканняў вызначаны падпунктам 45.2 пункта 45 Палажэння аб умовах прадастаўлення грамадзянам дзяржаўнай падтрымкі пры ўзвядзенні, рэканструкцыі або набыцці жылых памяшканняў, зацверджанага Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 06.03.2025 №95 «Аб дзяржаўнай падтрымцы пры жыллёвым будаўніцтве», згодна з якім вяртанне (пагашэнне) пачынаецца:

шматдзетнымі сем’ямі, грамадзянамі, якія пастаянна пражываюць і працуюць у населеных пунктах з колькасцю насельніцтва да 20 тыс. чалавек і ў гарадах-спадарожніках, якія адносяцца да катэгорыі грамадзяне, якія ажыццяўляюць будаўніцтва або набыццё жылых памяшканняў у населеных пунктах з колькасцю насельніцтва да 20 тыс. чалавек і ў гарадах-спадарожніках – з наступнага месяца пасля здачы жылога дома ў эксплуатацыю, але не пазней за 3 гады пасля пачатку крэдытавання;

іншымі грамадзянамі – з наступнага месяца пасля здачы жылога дома ў эксплуатацыю, але не пазней за 2 гады пасля пачатку крэдытавання.

Умовы і парадак прадастаўлення льготных крэдытаў вызначаны Палажэннем аб умовах прадастаўлення грамадзянам дзяржаўнай падтрымкі пры ўзвядзенні, рэканструкцыі або набыцці жылых памяшканняў, зацверджаным Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 06.03.2025 №95 «Аб дзяржаўнай падтрымцы пры жыллёвым будаўніцтве» (далей – Палажэнне № 95).

Падпунктам 4 Палажэння № 95 вызначаны катэгорыі грамадзян, якія маюць права на атрыманне льготных крэдытаў.

У адпаведнасці з пунктам 21 Палажэння № 95 ільготныя крэдыты прадастаўляюцца па спісах, складзеных з захаваннем чарговасці грамадзян, якія маюць патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў і маюць права на атрыманне льготных крэдытаў, зацверджаным мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі, адпаведнымі міністэрствамі і ведамствамі.

Пытанне вызначэння права грамадзяніна на атрыманне льготнага крэдыту і аднясення да адной з катэгорый, якія маюць права на льготны крэдыт, адносіцца да кампетэнцыі вышэйназваных дзяржаўных органаў.

Па пытанні ўключэння ў спісы на атрыманне льготнага крэдыту неабходна звяртацца па месцы пастаноўкі на ўлік маючых патрэбу ў паляпшэнні жыллёвых умоў.

У адпаведнасці з пунктам 56 Палажэння аб умовах прадастаўлення грамадзянам дзяржаўнай падтрымкі пры ўзвядзенні, рэканструкцыі або набыцці жылых памяшканняў, зацверджанага Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 06.03.2025 №95 "Аб дзяржаўнай падтрымцы пры жыллёвым будаўніцтве", перавод доўгу па атрыманым крэдытаатрымальнікам ільготным крэдыце пасля дзяржаўнай рэгістрацыі ўзнікнення (пераходу да яго) права ўласнасці на пабудаванае або набытае жылое памяшканне дапускаецца:

на члена сям’і крэдытаатрымальніка з яго згоды і згоды ААТ "ААБ Беларусбанк";

на былога мужа (жонку) крэдытаатрымальніка, уключанага ў спісы, з яго (яе) згоды і згоды ААТ "ААБ Беларусбанк" - у выпадку скасавання шлюбу.

Перавод доўгу па льготным крэдыце ажыццяўляецца з улікам крэдытаздольнасці члена сям’і або былога мужа (жонкі) крэдытаатрымальніка. Пры пераводзе доўгу па льготным крэдыце афармляецца дагавор аб пераводзе доўгу, які ўзгадняецца банкам.

Пытанне аб пераводзе доўгу па атрыманым ільготным крэдыце разглядаецца банкам на падставе заявы крэдытаатрымальніка і заявы новага даўжніка, на якога пераводзіцца доўг па льготным крэдыце.

Для разгляду банкам пытання аб пераводзе доўгу новы даўжнік павінен прадаставіць дакументы, якія пацвярджаюць яго даходы і даходы яго паручыцеля(яў). Пры гэтым падзел (вылучэнне доляў) запазычанасці па льготным крэдыце не ажыццяўляецца.

Згодна з падпунктам 8.3 Палажэння аб парадку прадастаўлення грамадзянам ільготных крэдытаў на ўзвядзенне, рэканструкцыю або набыццё жылых памяшканняў, зацверджанага пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 13.06.2025 №328 для прыняцця рашэння аб уключэнні грамадзяніна ў спіс на атрыманне льготнага крэдыту адпаведныя мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы, дзяржаўныя органы, упаўнаважаныя зацвярджаць спісы, запытваюць і атрымліваюць інфармацыю аб правах грамадзяніна і членаў яго сям’і на аб’екты нерухомай маёмасці з адзінага дзяржаўнага рэгістра нерухомай маёмасці, правоў на яе і здзелак з ёй з дапамогай агульнадзяржаўнай аўтаматызаванай інфармацыйнай сістэмы ў форме інфармацыйнага паведамлення.

У спісах пазначаюцца нарміруемыя памеры агульнай плошчы жылога памяшкання, якія ўстанаўліваюцца:

з улікам нарматываў агульнай плошчы будуемага або набываемага жылога памяшкання для вызначэння велічыні льготнага крэдыту і колькасці членаў сям’і крэдытаатрымальніка;

за вылікам агульнай плошчы жылых памяшканняў, у тым ліку якая прыходзіцца на прыналежныя крэдытаатрымальніку і членам яго сям’і долі ў праве агульнай уласнасці на жылыя памяшканні (за выключэннем выпадкаў, устаноўленых Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь):

якія знаходзяцца ва ўласнасці крэдытаатрымальніка і (або) членаў яго сям’і;

якія знаходзіліся ва ўласнасці і адчужаны крэдытаатрымальнікам і (або) членамі яго сям’і на працягу 3 гадоў да ўключэння ў спісы.

Агульная плошча жылога памяшкання, якая прыходзіцца на долю ў праве агульнай уласнасці на яго, вызначаецца зыходзячы з агульнай плошчы жылога памяшкання прапарцыянальна памеру долі ў праве агульнай уласнасці на яго.

Такім чынам, нарміруемыя памеры агульнай плошчы жылога памяшкання, якія падлягаюць ільготнаму крэдытаванню, вызначаюцца мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі, дзяржаўнымі органамі, упаўнаважанымі зацвярджаць спісы льготнага крэдытавання.

Пры гэтым, разлік максімальнага памеру льготнага крэдыту на будаўніцтва (рэканструкцыю) або набыццё жылога памяшкання ажыццяўляецца банкам з улікам пазначаных у спісе нарміруемых памераў агульнай плошчы жылога памяшкання.

Плацяжы па крэдыце, выплата працэнтаў за карыстанне крэдытам ажыццяўляюцца шляхам унясення наяўных грашовых сродкаў у касу ААТ «ААБ Беларусбанк», у безнаяўным парадку, у тым ліку з выкарыстаннем сістэм Інтэрнэт-банкінг, М-банкінг, праз устройствы самаабслугоўвання (інфакіёскі, інфакіёскі, абсталяваныя модулем прыёму наяўных грашовых сродкаў Cash-in, банкаматы-рэсайклеры).

Крэдытаатрымальнікі – трымальнікі плацежных картак ААТ «ААБ Беларусбанк», маюць магчымасць аплачваць плацяжы па крэдыце і працэнтах з дапамогай сістэм Інтэрнэт–банкінг, М-банкінг, а таксама праз устройствы самаабслугоўвання ААТ «ААБ Беларусбанк».

Трымальнікі плацежных картак іншых банкаў Рэспублікі Беларусь маюць магчымасць аплачваць плацяжы па крэдыце і працэнтах па крэдытах, выдадзеных ААТ «ААБ Беларусбанк», ва ўстройствах самаабслугоўвання ААТ «ААБ Беларусбанк». Пры аплаце з дапамогай гэтых паслуг неабходна ўвесці нумар крэдытнага дагавора, а таксама пазначыць тры апошнія лічбы нумара дакумента, які сведчыць асобу. Узнагароджанне за ажыццяўленне названай аперацыі банкам не спаганяецца.

У сістэме АРІП укаранёна паслуга па аплаце крэдыту ААТ «ААБ Беларусбанк» за бягучы перыяд у беларускіх рублях (за выключэннем пратэрмінаваных плацяжоў, поўнага пагашэння крэдыту, у тым ліку бягучага плацяжу, які адначасова з’яўляецца апошнім плацяжом, а таксама плацяжоў будучых перыядаў). Аплата даступна з 3-га працоўнага дня па 25 чысло месяца ўключна праз каналы іншага банка, РУП «Белпошта», іншыя інтэрнэт-сэрвісы, якія прадастаўляюць магчымасць аплаты паслуг з дапамогай АІС «Разлік» (АРІП).

Працэнтны пункт – адзінка, якая прымяняецца для абазначэння змяненняў стаўкі працэнта.

Напрыклад, калі працэнтная стаўка за карыстанне крэдытам устаноўлена ў памеры стаўкі рэфінансавання Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, павялічанай на 3 працэнтныя пункты (3 п.п.), гэта значыць, што пры стаўцы рэфінансавання НБ РБ у памеры 9% гадавых, павялічанай на 3 п.п., стаўка па крэдыце складзе 12% гадавых.

У адпаведнасці з Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 03.06.2008 №294 "Аб дакументаванні насельніцтва Рэспублікі Беларусь", дакументамі, якія сведчаць асобу, з’яўляюцца: пашпарт грамадзяніна Рэспублікі Беларусь, від на жыхарства ў Рэспубліцы Беларусь, ідэнтыфікацыйная карта грамадзяніна Рэспублікі Беларусь, біяметрычны від на жыхарства ў Рэспубліцы Беларусь замежнага грамадзяніна, біяметрычны від на жыхарства ў Рэспубліцы Беларусь асобы без грамадзянства.

Згодна з крэдытным дагаворам крэдытаатрымальнік абавязаны праінфармаваць банк аб змяненні даных дакумента, які сведчыць асобу, месца жыхарства (рэгістрацыі), грамадзянства, працы, прозвішча, імя, імя па бацьку, тэлефоннага нумару (адраса электронай паштовай скрыні ў сетцы Інтэрнэт), на які накіроўваецца інфармацыя Банка аб неабходнасці выплаты плацяжоў па крэдыце, а таксама іншых акалічнасцей, здольных паўплываць на выкананне абавязацельстваў па крэдытным дагаворы.

Кліенты – фізічныя асобы для змянення асабістых даных могуць звярнуцца ў любое падраздзяленне банка, пры гэтым даныя кліента актуалізуюцца па ўсіх яго банкаўскіх прадуктах (уклад, банкаўская плацежная картка, крэдыт).

Пры звароце ў аддзяленне кліент інфармуе банк у пісьмовай форме шляхам падпісання адпаведнага паведамлення, а пры звароце ў Іпатэчныя офісы (па крэдытах на нерухомасць) на падставе адвольнай заявы.

Паколькі адносіны паміж банкам і кліентам будуюцца на дагаворных прынцыпах – крэдытаатрымальнік нясе адказнасць за выкананне прынятых на сябе абавязацельстваў, у т. л. у частцы пісьмовага інфармавання крэдытадаўца аб змяненні персанальных даных.